ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਨਮੋਹਕ ਅਤੇ ਹਰਿਆਲੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਹੀਨਾ ਸਾਉਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹੀਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੀਂਹਾਂ ਦੀ ਰੁੱਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਲੋਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਰੌਣਕ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸਾਉਣ ਦੀ ਆਮਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਹਰੀ ਚਾਦਰ ਓੜ੍ਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਠੰਢੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਤੇ ਰਿਮਝਿਮ ਫੁਹਾਰਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਤਰੋਤਾਜ਼ਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਸਾਉਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਬੇਸਬਰੀ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਨਾਲ ਝੋਨੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਜਾਨ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਲੀ ਛਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਨਤੀਜਾ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਉਣ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਉਣ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਕਰਸ਼ਣ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਲੋਕ-ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਹਨ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਪੀਂਘਾਂ ਝੂਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਹਿੰਦੀ ਲਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਉਣ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਪੀਂਘਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਾਸੇ-ਖੇਡ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। “ਸਾਉਣ ਆਇਆ ਏ” ਵਰਗੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹਨ।
ਇਹ ਮਹੀਨਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹੀਆਂ ਧੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਲ ਬਿਤਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਾਉਣ ਨੂੰ ਮਿਲਾਪ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਪਣਾਪਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਇਕੱਠੇ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਧਾਰਮਿਕ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਸਾਉਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਭਗਤੀ, ਅਰਦਾਸ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ’ਤੇ ਕੀਰਤਨ, ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹੀਨਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਉਣ ਸਾਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵੀ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਰਿਆਲੀ, ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਨ ਹੀ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅਸਲ ਪਹਿਚਾਣ ਹਨ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਉਣ ਦਾ ਅਸਲ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹੇ।
ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਭੱਜਦੌੜ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਸਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕਈ ਰਵਾਇਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ, ਪਰ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਹਰਿਆਲੀ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਖੇਤ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਅੱਜ ਵੀ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਥਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਉਣ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੂਹ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹੀਨਾ ਸਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵੰਡਣ, ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ, ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਵਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਉਣ ਦੀ ਹਰ ਬੂੰਦ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਉਮੀਦ, ਨਵੀਂ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।